پیسه دالانی سوز و به‌رز

سه‌وای پانزه‌و مانگێن , سه‌وای پێ عێراقو خه‌لکو عێراقی روێوه ‌تایبه‌و تاریخی‌ن . هۆرچنیێوه ‌( ئێنتێخاباتێوه‌) . . . , هه‌ر چند , ساله نه , هۆرچنیانێوه‌ فره‌و فراوان  جه‌ سه‌رانسه‌ر و دنیێ کریۆ , به‌لام هۆرچنیه‌کێ سه‌وای عێراقی هه‌میه‌تێ تایبه‌تیش هه‌ن و تاومێ واچمێ سه‌وای گردو دنیێ چه‌مێش ئینا عێراق . بشۆم پاسه‌یچ بۆ . . . که ئازادی دمای دیکتاتۆری . .  و دمۆکراسی دمای تۆتالیته‌ی ته‌ماشه‌که‌رده‌یش وه‌شا . هیواما هۆرچنیێوه ‌سه‌ربه‌رز پێ گردو عێراقی و به‌تایبه پێ کۆردستانی . . .

به‌ برواو من دمۆکراسی یا خاسته‌ر واچو فه‌رهه‌نگ و دموکراسی جه ولات و کۆمه‌لێوه‌نه ‌, چێوێ نیا به ‌لاشیه‌و  دیکتاتۆرێ یا رژیمێ دیکتاتۆر , بێ دلێ ئا کۆمه‌لیه‌. به‌ویرو من فه‌رهه‌نگ و دمۆکراسی  چه‌نی دیکتاتۆری نسبه‌تێ راسته‌وخۆش هه‌ن . پی مانا که‌هه‌رچی درێژه و دیکتاتۆری ولات و کۆمه‌لگێوه‌نه ‌درێژته‌ر بۆ , به ‌لاشیۆ دیکتاتۆریه‌تی ,  زه‌مانێ فره‌ته‌ر پێ یاگێ کۆته‌ی فه‌رهه‌نگ و دموکراسی چا ولات و کۆمه‌لگانه‌ نیازا . به‌لاشیۆ رژیمێ دیکتاتۆری  ئا چێوه‌ وه‌راوه‌رو دموکراسی و ئیراده‌و خه‌لکی مدرۆ , ویرێوه‌ن که ‌پاشماوه‌و فێکرو زمان و دیکتاتۆری ن ئه گه ر چی به ره‌نگ و شکلێ ته‌ر  . ئی عه‌کسه ‌نمونێوه‌ جه‌ دیکتاتۆریێ تازه‌ن ئه‌گه‌ر چی لا که‌سانێ بۆ , وێشا به‌دیمۆکرات ته‌رین خه‌لک و ئا ولاتیه‌ بنیاره‌ ( نمونێوه ‌واقێعی دیموکراتیه‌ت !!! جه‌‌ دهۆک 6/12/2005  دژ به بنکه و یه‌کگرتوی ئیسلامی کۆردستانی ) . . . . دمۆکراسی , به‌ته‌نیا ده‌نگێ ئه‌گه‌ر چی نامێش هه‌م په‌یمانی بۆ جۆرێ تازه‌ جه ‌دیکتاتۆری ن . هه‌ر چند سه‌دام ی دیکتاتۆریچ , چا ولاته‌نه‌ نه‌مه‌نه‌بۆ . 

هۆرامی زوانا هه‌ر پاسه‌ که‌ سۆرانی زوانا و کرمانجی زوانا . من پێسه‌ هۆرامیێ پاسه‌ مزانو که هورامی حه‌رگیز زاراوه ‌یا له‌هجه‌و زوانێ پێسه سۆرانی نیا . باس چینه‌ی مه‌که‌رو کامشا دۆله‌مه‌ندته‌را یا کامشا ره‌سه‌ن ته‌را . باسو من ئینه‌ن که‌ هۆرامی زوانا هه‌ر پاسه‌ که ‌سۆرانی زوانا به‌جیاوازیێ فره‌ و به‌ ئیشتراکاتێ فره‌ . منیچ پێسه ‌شمه‌ فه‌رز که‌رو سۆرانی زوانی یه‌کگرتوی کۆردی بۆ . لا  منۆ یه‌کسانا , زوانی یه‌کگرتو ( یۆگرته ) کۆردی , کرمانجی بۆ , سۆرانی یا هۆرامی . به‌لام پاسه مزانو , هه‌ر کام چی زوانا , زوانی یه‌کگرتو ( یۆگرته ) ی کۆردی بۆ , مه‌بۆ و مه‌شیۆ زوانه‌کا و زاراوه‌کا ته‌ری کۆردی بێ بایه‌خێ با و به‌نامێ زوانی یۆگرته ی فرسه‌تێ پێ نیشان دای ئا زوانا نازمێ  یا خوانه‌خاسه‌ گه‌ره‌کما بۆ یا حه‌ز که‌رمێ زوان و زاراوه‌کای ته‌ر , جگه‌زوانی یۆگرته کزو بێ بایه‌خێ با . حه‌ر چی بۆنۆ , به ویرو من ته‌عه‌سۆب ئینه‌ن که ‌هه‌ر کام جه‌ئێمه‌ گه‌ره‌کما بۆ , زوانێ که‌رمێ زوانی یه‌کگرتوی کۆردی و گه‌ره‌کما بۆ یا حه‌ز که‌رمێ گرد و خه‌لک و کۆردستانی به‌گرد به‌شه‌کاشه وه  پی زوانه‌یه‌ وانا , قسێ که‌را و بنویسا و . . . زوانه‌که‌و ویشا جه‌ویر به‌را !! ‌ته‌عه‌سۆب ئانه‌ن!!

سێنزه‌و ئازه‌ری ( سه‌وای ) ئێرانه‌نه ‌به‌نامێ رۆ بیمه‌ی نامێ نریان . چینه‌ی که ‌بیمه‌ نیازێ لازم و دنیای ئارۆین قسێوه‌ نیه‌نه‌. به‌لام یاگێ بیمه‌ی , ئارۆ هۆرامانه‌نه‌, پێ خه‌لکو هۆرامانی یاگێوه‌ هالی و شاریاوێنه ‌که ‌به‌راسی فره‌یاگێ داخێنه‌. خه‌لکێ زه‌حمه‌تکێش و ده‌س ره‌نگین پێسه‌ خه‌لکو هۆرامانی , خه‌لکێ که ‌هه‌رمانه‌ و جولیای به‌شێ جیا نه‌بیه‌ جه‌ ژیوایشانه ‌, نه‌بیه‌و بیمه‌ی به‌راسی فره‌و وه‌ختا ئی خه‌لکه یه توش و ناره‌حه‌تی فره‌و فراوان که‌رۆ . ژه‌ن و پیاو زه‌حمه‌تکێشو هۆرامی پیریه‌نه به‌راسی وه‌ختو نه‌وه‌شی توش و گرفتێ فراوانێ با که‌به‌داخۆ قه‌ناعه‌تیچ هیچش ده‌سه‌نه ‌پێشا به‌ر نمێ . نه‌بیه‌و بیمه‌ی جه‌ئێران و تایبه‌ جه‌ هۆرامانه‌نه ‌به‌داخۆ فره‌و وه‌ختا بۆ بایس که‌پێ به‌رئاردۆ نانێ فه‌قیرانه‌ی برێ جه‌ خه‌لکی تا ئاخر رۆ ژیوایشا کارگری که‌را . به‌داخۆ . . .

مامۆسا مه‌وله‌وی فره قسه‌وه‌ش و نۆکته‌باز بیه‌ن . جارێشا پاوه‌نه بۆ به مێمانو ره‌فێقێوه‌ش , تا وه‌ختێ یانه‌شا بۆ وارده‌یێ وه‌ش و رێک‌وپێک مه‌که‌را .وه‌ختو خواحافێزی و یانه ئاوای ره‌فێقه‌که‌ش تا که‌لیان روانه‌ش که‌رۆ . مله‌و که‌لیانی کابرای پاوه‌ی ماچۆ : " بێ‌قه‌زا بی , په‌له‌ت که‌رد و زو ته‌شریفت به‌رد . من تایبه کاورێوه‌م هۆرگرتێبێ و ئێشه‌و گه‌ره‌کم بێ سه‌ره‌ش برو و که‌رمێش که‌باب و پێوه‌ره وه‌رمێش" . مه‌وله‌وی جوابه‌نه ماچۆ : "وه‌للا دلت مه‌ئێشنو . گێلوه چه‌نیت تاکه‌بابه‌که‌ی وه‌رمێ ". . .  مه‌وله‌وی گێلۆوه و کابرایچ مه‌جبور بۆ کاوره‌کێ سه‌ره برۆ . . .

هورگیلنای جه دیوان‌و مه‌وله‌وی

فه‌روه‌ردین یه‌شت(ئه‌وێستا) نامێ که‌ندوله‌یش چه‌نه‌ن په‌ئیریوه‌ن، زامیاد یه‌شت( ئه‌وێستا)، به‌ پایره‌وه‌ند و په‌راو چی سه‌ر ده‌مه‌نه‌ نام و ده‌نگش جه‌ که‌شه‌کاو بێ ستونی هه‌ن و خه‌ڵکش چه‌نه‌ ژیوو. ئێگه‌ به‌رزایی و دۆڵ و ده‌رێ فرێش هه‌نێ.یۆ چا یاگا، کناو/ کنه‌ / که‌نداو/ کنواو/ که‌نده‌ یا کنیاو نامێش بیه‌ن که‌ دۆڵه‌و پایره‌وه‌ندینه هۆر که‌وته‌ن. دماته‌ر که‌نداو بیه‌ن به‌ که‌ندۆڵه‌ و به‌ خه‌ڵکه‌ نیشته‌ جاکه‌یش (که‌ندۆڵه‌یی) واچیان.‌دینه‌وه‌ر، ئۆپارسینه‌(پارسینه‌) و سئنه‌(صحنه‌) هه‌رکام چی مه‌ڵبه‌نده‌نه‌ هۆر که‌وتێنێ. پا یاگا ئاوی هۆرش دڕۆ" که‌نیاو" واچیۆ. که‌نداو / که‌نساو / کنسه‌ و که‌نداو ئه‌شۆ چێگۆۆ سه‌رشان هۆر دابۆ( فاڕیای وشه‌کا به‌ درێژایی زه‌مانی). زوته‌و که‌ کناچێ، که‌نی یا که‌نیشکه‌ گرد جارێ ئاوه‌و وارده‌یشان جه‌  جه‌ هانه‌ چه‌مه‌کا ئاردێنه‌، نامێشان چه‌نی که‌نیاوی تێکه‌ڵ و ئامێته‌ بیه‌ن( ئانێ که‌ ئاویشان جه‌ که‌نیاوه‌کانه‌ ئاردێنه‌). هه‌ڵبه‌ت (که‌نیا) به‌ شمشاڵێچ واچیان.که‌ندوه‌ نامێ قه‌دیمه‌و که‌ندوڵه‌ی بیه‌ن. ئاشور به‌نی پاڵ 645ی ه‌ڵێ زایینی( یانێ 2650 ساڵێ چه‌ی وه‌ڵته‌ر) هجومش که‌رده‌ن په‌ی مادستانی و که‌نوه‌ که‌ ئا وه‌خته‌ به‌( مادا کناوه‌) نامدار بیه‌ن سۆچیان. که‌ندو هه‌مارو ڕزقی یا سیلو ڕه‌نگا ده‌سکردو ئی خه‌ڵکیه‌ بیه‌ بۆ. که‌ندو جه‌ یاگ یاگێ ده‌گاکاو هه‌ورامانینه‌ تا ئی دمایایچه‌ په‌ی هۆرگرته‌ی( هه‌مار) ئارد و گه‌نمی(ڕزقو زمسانی) هه‌ر مه‌نه‌ بێ. 

ئاڵمان 2005-11-25سدێق بابایی گرته ی په لیانه و هوررامانی

عه‌بدۆلكه‌ریم مۆحه‌ممه‌د فه‌تاح ناسیا به‌مه‌لا عه‌بدۆلكه‌ریمی مۆده‌رێس ساڵۆ 1901 ی جه‌ده‌گاو »ته‌كیه«ی سه‌ربه‌شارو خۆرماڵو هۆرامانو به‌ش و عێراقی جه‌ئه‌دای بیه‌ن . سه‌ره‌تای وانایش  به‌قۆرئان و كتێبه‌ ئایینییه‌كا ده‌سش په‌نه‌که‌رده‌ن  . ساڵۆ 1913 ی ده‌رسه‌ سه‌ره‌تاكێش (سه‌رف و نه‌حو)ش وانێنێ  ، جه‌سالا ئه‌وه‌لو  جه‌نگ و  جیهانی ئه‌وه‌لی جه‌مزگی مه‌ڵكه‌ندی سلێمانی كتێب و »شه‌رحی جامی« ش ته‌مام که‌رده‌ن .  1924 جه‌سلێمانی ئیجازه‌ش هۆرگرته‌ن . سالۆ  1960یه‌نه‌ جه‌مزگی شێخ عه‌بدۆلقادری گه‌یلانی به‌غدای پێسه ‌مامۆسا و چێرو نامێ مۆده‌ریس ی نیشته‌جێ بیه‌ن . مامۆستا مه‌لا عه‌بدۆلكه‌ریم شاره‌زا بێ  سه‌ر و زوانه کا كۆردی به‌گرد و چێرزوانه‌کاشه‌وه‌، فارسی و عه‌ره‌بی مامۆستا مه‌لا عه‌بدۆلكه‌ریم زانای پایه‌به‌رزو تاریخ نویس و، ئه‌ده‌ب ، زانسته‌ ئیسلامییه‌كا و گرد بواره‌كا زانستی كۆن و ئارۆیی بێ  به‌جۆرێ که‌جه‌باری  تاریخنویسی نویسه‌کێش فره‌یاگێ متمانه‌ و باوه‌ر یه‌نێ و تاومێ واچمێ به‌زانیاری فره‌وه‌ نویسیێنێ و پێسه مه‌رجه‌عێ  مێژوویی چه‌مداری کریا . به‌رێزشا جه‌باری ئه‌ده‌بیه‌نه‌خزمه‌تێ فره‌ش كرده‌ن  به‌ كولتوورو نه‌ته‌وه‌كه‌یش و ئا  شه‌رح و راثانی جه‌سه‌رو دیوانه‌كا خانای قوبادی، مه‌وله‌وی تاوه‌گۆزی و نالی و نویسته‌ی  ژیوای و سرئامای شێعری چند شاعێرێ پێسه‌ مه‌ولانا خالێد و شێخ عوسمانی سه‌راجه‌ددین و ...پێسه‌میراثی زینده‌و به‌قیمه‌ت ئاراسته‌و  نه‌ته‌وه‌كه‌یش كردێنێ .  مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریم تا ئاخرین هه‌ناسه‌کا ژیوایش جه‌خزمه‌ت و ئایین و ئیسلامی و شه‌ریعه‌تی موحه‌ممه‌دی بێ  و »ته‌فسیری نامی« و »جواهر الفتاوی« به‌رێزیشا رانما و راو شه‌ریعه‌ت و ئایین و به‌رزو ئیسلامیین .

ماموستای گۆره‌و ئه‌دیب و ناسیا و کۆردی , مۆفتی زانا  کۆمارو عێراقی , عه‌للامه‌ مامۆسا  مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی موده‌ریس   ساحب و یه‌ره‌ شه‌مه ‌هه‌شت و خه‌رمانان ( شه‌هریوه‌ر ) 2005 دما فره‌ته‌ر جه‌قه‌رنێوه‌ عۆمری با به‌ره‌که‌تی کۆچی دمایی ش که‌رد .